tymoszynska-reklama

Wielkanoc: Najpierw pokuta, potem radość Zmartwychwstania

Wielkanoc, którą poprzedza czterdziestodniowy post, jest najważniejszym świętem w kościele katolickim. Jest to pamiątka Zmartwychwstania Pańskiego. Są to święta radosne ponieważ zmartwychwstanie jest symbolem zwycięstwa Chrystusa nad grzechem i śmiercią, w którym uczestniczą wszyscy wierni. 

Wszystko zaczyna się od środy popielcowej, która rozpoczyna okres czterdziestodniowego przygotowania do świąt, czyli okres pokuty nazywany Wielkim Postem. Obrzędem, towarzyszącym środzie popielcowej, jest posypanie wiernym głów popiołem. Gest ten jest pierwszym momentem i znakiem wejścia człowieka na drogę spotkania z Bogiem. Jest to znak uznania swojej pozycji i miejsca w obliczu Boskiego majestatu i miłosierdzia, które nazywa się pokorą.

Czterdzieści dni Wielkiego Postu to nie liczba przypadkowa. W Piśmie Świętym oznacza ona pewną dłuższą całość na wykonanie przez człowieka określonego zadania. W Wielkim Poście Kościół przeżywa nie tylko ważne biblijne wydarzenie, jakim było spędzenie przez Jezusa czterdziestu dni na pustyni, pokutując i poszcząc, ale także czterdzieści dni powszechnego potopu, po którym Bóg zawarł przymierze z Noem, czterdzieści lat pielgrzymowania Izraela po pustyni ku Ziemi Obiecanej, czterdzieści dni przebywania Mojżesza na Górze Synaj, gdzie otrzymał on od Jahwe Tablice Prawa.

Wielkopostną atmosferę przebywania człowieka na pustyni oddaje kolor krwi (czerwony) zmieszany z niebiańskim celem (niebieski), czyli fiolet – znak żałoby i smutku, mozolnej pracy i udręki, typowej dla środowiska pustynnego, gdzie wszystko jest wybrakowane i o wszystko trzeba walczyć, by w końcu cieszyć się owocami spotkania z Bogiem. Jest to zarazem znak przelania krwi Syna Bożego, który obniżył nam wyżyny błękitnego nieba.

Wielki Post powinien charakteryzować się: modlitwą, postem i jałmużną – działaniami, dzięki którym dokonuje się zbawienie. O ciągłej miłości Boga do człowieka przypominają w tym okresie pokuty specjalne nabożeństwa: droga krzyżowa i gorzkie żale.

Wielki Post to czas, w którym nasza uwaga skupia się w szczególny sposób na krzyżu – symbolu męki i śmierci Chrystusa. Dawniej Jezus odziany był w szaty królewskie lub kapłańskie, posiadał koronę nie cierniową, ale królewską i nie miał znamion śmierci i cierpień fizycznych (ta maniera zachowała się w tradycji Kościołów Wschodnich). W Wielkim Poście konieczne było zasłanianie takiego wizerunku (Chrystusa triumfującego), aby ułatwić wiernym skupienie na męce Zbawiciela. Do dzisiaj, mimo, iż Kościół zna figurę Chrystusa umęczonego, zachował się zwyczaj zasłaniania krzyży i obrazów. To jedno z tłumaczeń. Chyba najbardziej sugestywne wyjaśnienie idei zasłaniania krzyży i obrazów dał abp Antoni Nowowiejski – zasłona ta była symbolem żalu i pokuty, jakim grzesznik poddać się powinien, aby mu wolno było znowu podnieść oczy na Majestat Boski, którego Oblicze nieprawościami swymi niejako sobie przysłonił; wyobraża sobie poniżenie Chrystusa, zakrywające chwałę Jego Bóstwa i czyniące Go Żydom zgorszeniem, a poganom głupstwem, aby w zmartwychwstaniu, na kształt zasłony przedarte, objawiły ukrytą za nimi jasność i moc Boga Wcielonego -.

Krzyże zasłonięte są od 5. niedzieli Wielkiego Postu aż do nabożeństwa w Wielki Piątek.

Do najważniejszych dni poprzedzających Wielkanoc należy z pewnością Niedziela Palmowa, nazywana też Niedzielą Męki Pańskiej. Liturgia kościoła katolickiego wspomina tego dnia uroczysty wjazd Jezusa do Jerozolimy. Na pamiątkę tego wydarzenia na każdej mszy świętej święcone są plamy. Dziś piękne i kolorowe, dawniej po prostu rózgi wierzbowe, gałązki bukszpanu, malin, porzeczek ozdobione kwiatkami, mchem, ziołami i kolorowymi piórkami. Po poświeceniu palemki biło się nią lekko domowników, by zapewnić im szczęście na cały rok. Połkniecie jednej poświęconej bazi wróżyło zdrowie i bogactwo.

Niedziela Palmowa to jednak nie tylko gałązki, ale przede wszystkim liturgia, podczas której, zgodnie z wielowiekową tradycją, odczytywana jest Męka Pańska według ewangelisty Mateusza, Marka lub Łukasza. Mękę wg św. Jana czyta się w Wielki Piątek.

W wielu miastach w Niedzielę Palmową ulicami przechodzi również droga krzyżowa z udziałem mieszkańców. Z roku na rok to wydarzenie staje się coraz bardziej atrakcyjne, a niekiedy wręcz widowiskowe i to nie tylko ze względów duchowych, lecz także ze względów artystycznych, bowiem coraz częściej w takich drogach krzyżowych biorą udział aktorzy, odgrywający sceny, które rozegrały się najpierw w pałacu Piłata, a potem na Golgocie.

Niedziela Palmowa rozpoczyna Wielki Tydzień. Najważniejsze są w nim trzy dni: Wielki Czwartek, Wielki Piątek i Wielka Sobota, które upamiętniają najważniejsze wydarzenia w historii Kościoła: ustanowienie Eucharystii, mękę i śmierć Chrystusa na krzyżu oraz Jego zmartwychwstanie.

Wielki Czwartek to dzień, w którym liturgia uobecnia Ostatnią Wieczerzę, a także ustanowienie na niej Eucharystii i kapłaństwa. To szczególne święto kapłanów. W Wielki Czwartek, jeszcze przed rozpoczęciem Triduum Paschalnego we wszystkich kościołach katedralnych biskup diecezjalny wraz z kapłanami odprawia mszę św. Kryżma. Podczas niej biskup święci oleje, które przez cały rok kapłani wykorzystują np. do udzielania sakramentów: chrztu czy ostatniego namaszczenia.

Wieczorem w kościołach parafialnych i zakonnych Mszą Wieczerzy Pańskiej rozpoczyna się Triduum Paschalne. Przed rozpoczęciem liturgii opróżnia się tabernakulum, w którym przez cały rok przechowywany jest Najświętszy Sakrament. Odtąd aż do Nocy Zmartwychwstania pozostaje ono puste. Msza św. ma charakter bardzo uroczysty. Jest dziękczynieniem za ustanowienie Eucharystii i kapłaństwa służebnego. Ostania Wieczerza, którą Jezus spożywał z apostołami, była tradycyjną ucztą paschalną, przypominającą wyjście Izraelitów z niewoli egipskiej. Wszystkie gesty i słowa Jezusa, błogosławieństwo chleba i wina nawiązują do żydowskiej tradycji.

W liturgii podczas śpiewu hymnu “Chwała na wysokości Bogu”, którego nie było przez cały Wielki Post, biją dzwony, potem zamilkną aż do radosnego Alleluja! Po homilii ma miejsce obrzęd umywania nóg. Główny celebrans (przeważnie jest to przełożony wspólnoty – biskup, proboszcz, przeor), umywa i całuje stopy dwunastu mężczyznom. Przypomina to gest Chrystusa i wyraża prawdę, że Kościół, tak jak Chrystus, jest nie po to, żeby mu służono, lecz aby służyć.

Po mszy św. rusza procesja do tzw. ciemnicy. Tam rozpoczyna się adoracja Najświętszego Sakramentu. Wymownym znakiem odejścia Jezusa, który po Ostatniej Wieczerzy został pojmany, jest obnażenie centralnego miejsca świątyni, czyli ołtarza. Aż do Wigilii Paschalnej ołtarz pozostaje bez obrusu, świec i wszelkich ozdób. Jest to znak, że do tego czasu nie będzie na nim sprawowana ofiara.

Wielki Piątek to dzień krzyża. Po południu odprawiane jest jedyne takie i absolutnie wyjątkowe dla wiernych nabożeństwo – Wielkopiątkowa Liturgia Męki Pańskiej. Celebrans wchodzi w ciszy, następnie przed ołtarzem przez chwilę leży krzyżem, a po modlitwie wstępnej czytane jest proroctwo o Cierpiącym Słudze Jahwe i fragment Listu do Hebrajczyków. Następnie czyta się lub śpiewa, zwykle z podziałem na role, opis Męki Pańskiej według św. Jana. Centralnym wydarzeniem liturgii jest adoracja krzyża. Zasłonięty fioletowym suknem Krzyż wnosi się przed ołtarz. Celebrans stopniowo odsłania ramiona krzyża i śpiewa trzykrotnie: “Oto drzewo Krzyża, na którym zawisło zbawienie świata”, na co wierni odpowiadają: “Pójdźmy z pokłonem”. Po liturgii krzyż zostaje w widocznym i dostępnym miejscu, tak by każdy wierny mógł go adorować. Jest on aż do Wigilii Paschalnej najważniejszym punktem w kościele. Po adoracji krzyża następuje przyniesienie z ciemnicy Najświętszego Sakramentu i komunia.

Ostatnią częścią liturgii Wielkiego Piątku jest procesja do Grobu Pańskiego. Na ołtarzu umieszczonym przy Grobie lub na specjalnym tronie wystawia się Najświętszy Sakrament w monstrancji okrytej białym przejrzystym welonem – symbolem całunu, w który owinięto ciało zmarłego Chrystusa. Cały wystrój tej kaplicy ma kierować uwagę na Ciało Pańskie. W wielu kościołach przez całą noc trwa adoracja.

W Wielki Piątek odprawiane są także nabożeństwa drogi krzyżowej. W wielu kościołach rozpoczyna się ono o godzinie 15, gdyż właśnie około tej godziny wedle przekazu ewangelii Jezus zmarł na krzyżu.

W Wielką Sobotę przez cały dzień, a później i noc,  trwa adoracja przy grobie. Tradycyjnie uczestniczą w niej strażacy ochotnicy i sami wierni. Wielka Sobota jest w kościele dniem ciszy. Tradycją jest święcenie w tym dniu pokarmów, które potem będą spożywane w czasie uroczystego wielkanocnego śniadania. Święcony jest chleb – na pamiątkę tego, którym Jezus nakarmił tłumy na pustyni, mięso – na pamiątkę baranka paschalnego, którego spożywał Jezus podczas uczty paschalnej z uczniami w wieczerniku oraz jajka, które symbolizują nowe życie.

Wielki Piątek i Wielka Sobota to jedyny czas w ciągu roku, kiedy Kościół nie sprawuje mszy św.
Wielkanoc zaczyna się już w sobotę po zachodzie słońca. Rozpoczyna ją liturgia światła. Na zewnątrz kościoła kapłan święci ogień, od którego następnie zapala się Paschał – wielką woskową świecę, która symbolizuje zmartwychwstałego Chrystusa. Na paschale kapłan żłobi znak krzyża, wypowiadając słowa: “Chrystus wczoraj i dziś, początek i koniec, Alfa i Omega. Do Niego należy czas i wieczność, Jemu chwała i panowanie przez wszystkie wieki wieków. Amen”. Umieszcza się tam również pięć ozdobnych czerwonych gwoździ, symbolizujących rany Chrystusa oraz aktualną datę.
Następnie Paschał ten wnosi się do okrytej mrokiem świątyni, a wierni zapalają od niego swoje świece, przekazując sobie wzajemnie światło. Dalsza część liturgii paschalnej to czytania przeplatane psalmami. Przypominają one całą historię zbawienia, poczynając od stworzenia świata, przez wyjście Izraelitów z niewoli egipskiej, proroctwa zapowiadające Mesjasza, aż do Ewangelii o Zmartwychwstaniu Jezusa. Tej nocy powraca po blisko pięćdziesięciu dniach uroczysty śpiew “Alleluja”. Celebrans dokonuje również poświęcenia wody, która przez cały rok będzie służyła przede wszystkim do chrztu.

Wigilia Paschalna kończy się eucharystią i procesją rezurekcyjną, by oznajmić, że Chrystus zmartwychwstał i zwyciężył śmierć. Zgodnie z dawną tradycją w wielu miejscach w Polsce procesja rezurekcyjna nie odbywa się w Noc Zmartwychwstania, ale o świcie w niedzielny poranek. Najświętszy Sakrament w uroczystej procesji – pośród bicia dzwonów i pieśni wielkanocnych – trzykrotnie obnoszony jest wokół kościoła.

Wielkanoc oprócz duchowego aspektu, ma również ten drugi, bardziej materialny. Dla wielu, zwłaszcza dla najmłodszych, święta Zmartwychwstania to przede wszystkim malowanie pisanek, czyli jaj bardzo bogato zdobionych, wielobarwnych i wzorzystych oraz kraszanek – malowanych jednobarwnie. Stały się one symbolem pomyślności, wiosny, przebudzenia do życia. Tak jak jaja są namacalnym znakiem zwycięstwa światła nad ciemnością – czyli życia nad śmiercią. Poświęcone jajo jest symbolem zmartwychwstania.

Innym, choć raczej zachodnim symbolem świąt jest zajączek – to świecki symbol wielkanocny. Przynosi on grzecznym dzieciom prezenty w wielkanocnym koszyczku. Jest również symbolem odradzającej się przyrody i płodności.

Wielkanoc świętuje zarówno kościół katolicki, jak i prawosławny. W tym roku przypada ona tego samego dnia.

Najczęściej jednak prawosławni mają święta wielkanocne nieco później, a czasem różnica ta wynosi nawet cztery lub pięć tygodni. Jest to związane z cyklami księżyca oraz różnicą między kalendarzem juliańskim i gregoriańskim Ogólna zasada wyznaczania daty święta Zmartwychwstania Pańskiego, czyli Paschy jest jednakowa zarówno u rzymskich katolików jak i prawosławnych, gdyż ustalono ją już na pierwszym soborze powszechnym, który odbył się w Nicei.

Zgodnie z jego postanowieniami święta Zmartwychwstania powinny być celebrowane podczas pierwszej niedzieli po wiosennej pełni księżyca, czyli przynajmniej dzień po 21 marca. Zatem data świąt wielkanocnych zależy od dwóch cykli – słonecznego i księżycowego, które się wzajemnie nie pokrywają. Rok słoneczny jest dłuższy od księżycowego o około 11 dni. Dlatego właśnie Wielkanoc jest świętem ruchomym.

Dodaj komentarz

Nie od dziś mówi się, że przyszłość mediów to internet. Większość gazet, rozgłośni i telewizji przechodzi, lub całkiem przenosi się, do świata wirtualnego. Puls Miasta wychodzi naprzeciw swojej społeczności, oferując lokalną telewizję internetową.

REDAKCJA

Agencja Filmowa Reporter

Zbigniew Maciejuk, Ola Majewska, Marek Drwięga

Redakcja

KONTAKT

Agencja Filmowa Reporter

ul. Osterwy 1,
21-500 Biała Podlaska


+48 601 380 302
kontakt@pulsmiasta.tv

NEWSLETTER

* Zapisując się do newslettera oświadczasz, że wyrażasz zgodę na przesyłanie wiadomości drogą elektroniczną.